Is het plagiaat om een melodie te gebruiken die op een bestaande melodie lijkt?

Foto: Michael Pujals

Iedere muzikant heeft het wel eens meegemaakt. Je hebt een geniale zanglijn bedacht en laat die vol trots horen aan je band. De eerste reactie van de gitarist is: “he, dat lijkt op Billie Jean van Michael Jackson”. Wat doe ga je doen? Een andere melodie bedenken of ga je door met de kennis dat je voormalige geniale idee op Billie Jean lijkt?

De meeste popmuzikanten hebben het romantische idee dat ze hun ideeën helemaal zelf hebben bedacht. Dat is vast goed voor je zelfvertrouwen, maar in de meeste gevallen niet realistisch en wat mij betreft ook helemaal niet relevant. Door je hele leven naar popmuziek te luisteren ben je geïndoctrineerd met de ‘waarden en normen’ van de popmuziek. Dat zorgt er voor dat we Arabische muziek als kattengejank vinden klinken en denken in patronen waar binnen zo goed als alles al eens gedaan is.

Terug naar het dilemma. In de meeste gevallen gaat het om een serie van drie of vier noten over een akkoorden-schema dat voorkomt in duizenden andere liedjes. De kans dat een serie van 4 noten binnen de popmuziek al ergens eerder gedaan is, is volgens mij zo goed als honderd procent. Met andere woorden: niets om je druk over te maken. Alle popmuziek is gebaseerd op de popmuziek daarvoor. Dat heeft niets te maken met diefstal of plagiaat. Dat heet evolutie.

Waar ik erg benieuwd naar ben: wat doen jullie als je er achter komt dat een melodie gedeeltelijk overeenkomt met een bestaande melodie?


Wat maakt dit een hit? Yann Tiersen – Comptine D’un Autre Été, L’après-Midi

Luister via Spotify of Youtube.

Structuur:

  • intro
  • couplet
  • pre-refrein
    • refrein
  • couplet
  • pre-refrein
    • refrein

Tempo: 100 bpm. Een simpele popstructuur. Het hele liedje heeft hetzelfde akkoordenschema: Em G Bm D. Brian Eno hierover in een interview aan de VPRO: ‘Tegen bands waarmee ik werk zeg ik vaak: probeer een ding te vinden dat je het hele liedje lang kunt doen. Alles er omheen verandert steeds, waardoor dat herhaalde element steeds een andere context krijgt. In Braziliaanse muziek gebeurt dat continu.’ En bijvoorbeeld ook in het door Eno geproduceerde Viva La Vida van Coldplay.

Details: (tijdcodes uit Spotify)
0:00 De piano zet met eenvoudige akkoorden gelijk een weemoedige sfeer neer.
0:10 Doordat het hele arrangement alleen uit piano bestaat is er niets dat afleid van de kern van een goed popliedje: de melodie. Hier een zwierige notenreeks die drie keer varieert in hetzelfde ritme-patroon en daarna een variatie doet.
0:20 En dat nog een keer.
0:29 Om het refrein zo goed tot zijn recht te laten komen gaat de melodie in het pre-refrein terug naar een simpele gedragen partij.
0:39 De tweede keer word de melodie in het kader van de opbouw naar het refrein aangevuld met extra noten. De lead en extra noten worden af en toe vlak na elkaar gespeeld. In drum-terminologie: een flam. Dit geeft een speels, speeldoos-achtig effect.
0:49 De drukke refrein-melodie gaat geheel volgens de pop-wetten hier de hoogte in. Een groot deel van de ‘catchy-heid’ zit in het ritme van de melodie. Let op de kleine vertraging in het begin van de melodie. Gevoel moet altijd de baas zijn over strak.
1:09 Met zo weinig middelen toch de spanningsboog strak houden: de melodie in het tweede couplet is een octaaf hoger dan het eerste couplet.
1:29 Ook de pre-refrein melodie is hoger dan de eerste keer.
1:48 Bij deze pre-refrein – refrein overgang gaat de melodie onvermijdelijk naar beneden. Minder poppy als de overgang naar het eerste refrein, maar hier een mooie afsluiter van de spanningsboog. Hierdoor heb je na dit refrein het gevoel dat het nummer af is.
2:09 Het voordeel van één instrument: je kunt helemaal op je gevoel vertragen zonder dat je mede-muzikanten dat op precies dezelfde manier aan hoeven te voelen.

Wat maakt dit een hit?
Het contrast tussen de erg sterke melodieën.  Van het couplet (zwierig) via het pre-refrein (gedragen) naar het refrein (uitbundig). De linker piano-hand blijft constant hetzelfde doen en geeft de luisteraar voldoende houvast om meegenomen te worden in dit muzikale verhaal. De eenvoudige variaties in de hoogte van de melodie in coupletten en pre-refreinen zorgen voor een perfecte spanningsboog.

Om opmerkingen in de comments voor te zijn: het nummer is natuurlijk ook een hit doordat het gebruikt is in Le fabuleux destin d’Amélie Poulain. Maar er is een reden waarom dit nummer succesvoller is dan de rest van de soundtrack: simpelweg omdat het een beter liedje is. Nog een extra reden: het liedje is de nieuwe vlooienmars. Relatief makkelijk te leren, maar het klinkt best indrukwekkend als je het achteloos speelt voor je vrienden. Op zes iPhones is dat iets moeilijker, maar ook te doen.