Wat maakt dit een hit? Snow Patrol – Chasing Cars

Luister via Spotify of Youtube.

Structuur:

  • intro
  • couplet
    • half refrein
  • couplet
    • refrein
  • couplet
    • refrein
    • refrein met andere tekst
    • half refrein

Tempo: 104 bpm. Er zit geen brug in het nummer. Ook opvallend: elke keer als het refrein terugkomt is het langer dan de vorige keer. Nog opvallender: het hele nummer bestaat uit één akkoordenschema (A E D A) dat het hele nummer lang herhaalt word. Helemaal volgens de theorie van de drie-akkoorden-truc. Wellicht hielpen de hoeveelheden witte wijn die Gary Lightbody naar verluid naar binnen werkte voor het schrijven om de boel simpel te houden.

Details: (tijdcodes uit Spotify)
0:00 Zo simpel kan een intro zijn. Twee noten afgewisseld op een gitaar zetten gelijk de sfeer neer.
0:07 Al weer zo’n bevestiging dat hits over het algemeen erg korte intro’s hebben. Voorkomt gelijk dat DJ’s door je liedje heen gaan praten.
0:19 “We do it all, everything on our own”. Het belang van een goede openingszin is niet te overschatten. De meeste mensen houden van duidelijkheid en dat krijgen ze.
0:25 Let op de kleine geluidjes die als een soundscape onder zang en gitaar liggen. Daarmee wordt de sfeer heel subtiel opgebouwd zonder al te veel weg te geven.
0:42 Met akoestische gitaar, piano en bas erbij word het nummer naar het refrein getild. Maar ondanks dat het melodisch een groots refrein is klinkt het arrangement meer als een pre-refrein. Het bouwt op ergens naar toe.
1:00 Maar we krijgen nog niet wat we willen. Terug naar een couplet. Akoestische gitaar en piano zijn weer weg. De bas blijft.
1:21 Het twee-noten-heen-en-weer-gitaar-tokkeltje begint op de zenuwen te werken. Hiermee wordt uitermate functioneel spanning opgebouwd zonder iets toe te voegen.
1:38 Nog een refrein dat niet de bevrediging geeft waar naartoe gewerkt wordt. De extra elektrische gitaar, synths en percussie  ten opzichte van het eerste refrein geven het gevoel dat we al wel een stapje dichterbij zijn.
1:56 Dit stuk van het refrein hebben we nog niet eerder gehoord. Verder opbouwen zonder te veel weg te geven doen we met een tweede stem. Als luisteraar begin je langzamerhand last te krijgen van de muzikale variant op blauwe ballen.
2:15 Even rust. Doordat de heen-en-weer-tokkel nu weg is voelt dit couplet als een brug. De stilte voor de storm.
2:51 JAAAAA! Dat werd tijd. Het is wetenschappelijk bewezen: het uitstellen van genot is een groot goed.
4:00 De tekst rijmt helemaal niet. Er zijn niet zoveel meezingers waarbij dat het geval is. In popmuziek kun je alle regels breken en er mee weg komen. Maar hoe meer regels je tegelijkertijd breekt hoe lastiger je het maak voor jezelf.

Wat maakt dit een hit?
Volgens zanger Gary Lightbody: “I think that the song has worked because it has an emotion that people can relate to”. Dat is een goed punt. Het thema ‘laat de rest van de wereld maar in elkaar zakken, jij en ik redden het wel samen’ zorgt er voor dat het een perfect ‘ons liedje‘ is. Maar er zijn natuurlijk ook heel veel liedjes met dit thema die geen hit geworden zijn. Laat staan het best gedraaide nummer van de afgelopen tien jaar in Engeland geworden zijn.

Het is het perfect uitgevoerde uitstel-liedje. De tantrische seks onder de popnummers. Alles staat in dienst van de opbouw naar het moment waarop het refrein er echt in knalt en de handjes de lucht in gaan. Als je dit nummer op een standaard couplet zacht / refrein hard manier zou spelen zou het een aardig liedje zijn. Maar door de herhaling van het simpele akkoordenschema in combinatie met een opbouw die je telkens net niet geeft wat je wilt word het liedje daar ver bovenuit getild.


Wat maakt dit een hit? Caro Emerald – A Night Like This

Op verzoek van Judith. Luister via Spotify of Youtube.

Structuur:

  • intro
  • couplet
    • pre-refrein
      • refrein
  • couplet
    • pre-refrein
      • refrein
      • solo
    • brug
      • refrein

De klassieke popstructuur met pre-refreinen zoals we die al eerder tegenkwamen bij Lady Gaga’s Alejandro. Het refrein voor de brug is uitgebreid met een solo over het couplet-schema. Na de brug komt één refrein, daarna geen herhaling van het refrein zoals dat bij veel popliedjes het geval is.

Details: (tijdcodes uit Spotify)
0:00
Er word gelijk een eigen sound neergezet. Een relaxte hiphop-beat in combinatie met een piano-loopje dat klinkt alsof het uit een jaren ’50 platenspeler komt. Het zou me niet verbazen als hiervoor de plug-in Speakerphone gebruikt is. Daarmee laat je in een handomdraai elk geluid klinken alsof het uit een specifiek type radio, tv, telefoon, megafoon of kinderspeeltje komt. Je er ook Trent Reznor mee laten zingen vanuit een kofferbak van een auto op een industrieterrein in Culemborg.
0:04 De piano-partij is een loop. Daarin hoor je de hiphop-achtergrond van producers David Schreurs en Jan van Wieringen terug. Laat je een pianist de partij spelen, dan maakt die er geheid zoiets van.
0:07 Dat was het intro al. Zeven seconden en één akkoord. Dat werkt, volgens de statistieken hebben 2/3 van de hits een intro van maximaal zeven seconden.
0:24 Subtiele blazers voegen een laagje toe. Een kleine verandering, maar er is gelijk sprake van een James Bond-gevoel.
0:40 In het pre-refrein wordt er spanning opgebouwd zodat die in het refrein kan oplossen. De beat gaat nu even rechtdoor zodat het refrein er na nog harder gaat swingen. En er word een jazzy (m7b5)-akkoord tegenaan gegooid, dat geeft de pop-luisteraar even wat minder houvast waardoor er in het refrein zo meteen des te meer houvast is.
0:44 Een onheilspellend koortje is de kers op de spanning-opbouw-taart.
0:52 De meeste mensen houden niet van verrassingen. Refreintjes worden daarom vaak aangekondigd met een drumfill. Maar een harp is natuurlijk zeker zo leuk en minstens zo effectief.
0:55 Nog zo’n statistisch te onderbouwen hit-regel: het eerste refrein komt binnen de minuut. Update: Componist David Schreeurs in de comments: “Er is 1 aspect van het liedje dat je niet moet onderschatten: de mineur – majeur wending. De coupletten zijn, geheel volgens kermis / levenslied traditie (vgl. Heb Je Even Voor Mij) in mineur, het refrein is in majeur. Het breekt daardoor nog meer open. Tegen het einde van het refrein gaat het weer terug naar mineur – zo kitsch dat het weer leuk wordt.”
1:00 De strijkers verhogen effectief het ‘thuiskomen’-gevoel dat het refrein al had door de gebruikte song-structuur.
1:17 Incomplete rijmt niet op cheek, maar het voelt wel zo. Niet de eerste keer dat er gebruik gemaakt word van half-rijm. We hadden ook al are – cards, touch – enough en stars – heart. Duidelijk een invloed van de Canadese mede-songschrijver Vince Degiorgio. Nederlanders hebben over het algemeen een stuk meer moeite om zo soepeltjes om te gaan met de Engelse taal.
1:23 Even een korte break
1:27 In het tweede couplet een iets voller arrangement. Niet heel aanwezig of dominant, vooral een extra laagje vibrafoon en wat extra blazers.
2:41 De solo is de zang melodie gespeeld op gitaar. Met aan het einde een kleine variatie.  Waarom zou je moeilijk doen met een extra melodie als je al een geweldige melodie hebt?
2:56 De brug word in het Engels vaak middle eight genoemd omdat het stuk meestal zoals hier acht maten lang is. In dit geval een soort soundscape over een akkoordenschema wat we nog niet eerder gehoord hebben in het liedje. Met als enige doel even terug gaan om het laatste refrein er weer lekker in te laten knallen.
3:42 En nog even wat gekraak om de luisteraar het idee te geven dat ze naar een LP geluisterd hebben.

Wat maakt dit een hit?
Een goed liedje in de traditie van de Brill Building-schrijvers. Maar daarmee alleen kom je er niet. Zeker niet in een tijd waarin platenmaatschappijen aan de lopende band Amy Winehouse en Duffy-klonen lanceren. De combinatie van jaren vijftig sounds en hiphop beats- en productietechnieken geeft het liedje een duidelijke meerwaarde ten opzichte van de concurrentie.

Het schijnt zo te zijn dat de gevestigde labels deze meerwaarde niet zagen en de plaat niet uit wilden brengen (kan iemand dit bevestigen / ontkrachten?). Update: songschrijver David Schreeurs in de comments: “veel labels hoorden er wel iets in, aan interesse geen gebrek. Wel twijfelden veel aan Caro als artiest, maar op dat moment was de live act ook nog wel erg ‘nieuw’. Waar het uiteindelijk op neer kwam is dat we het liever zelf in de hand wilden houden, zodat we alles volgens onze eigen visie konden doen, zowel zakelijk als creatief. Een plaatje uitbrengen is geen rocket science.”

Daarom is de plaat uitgebracht op het daarvoor door de producers opgerichte label Grand Mono. Het album is inmiddels 2x platina en heeft na Thriller van Michael Jackson het langst de nummer 1-positie in de Nederlandse album-hitlijst vast weten te houden. Lees ook het verhaal van David Schreurs over de totstandkoming van het Caro Emerald-album bij EHPO.


Wat maakt dit een hit? Radiohead – Paranoid Android

Op verzoek van Allard. Luister via Spotify of Youtube.

Structuur:

Deel 1

  • couplet (instrumentaal)
  • couplet
  • refrein
  • couplet
  • refrein

Deel 2

  • riff 1 / riff 2 instrumentaal
  • riff 1 / riff 2 met zangmelodie 1
  • riff 1 / riff 2 met zangmelodie 2
  • riff 1 / riff 2 met gitaarsolo

Deel 3

  • couplet (instrumentaal)
  • couplet
  • couplet met tegenstem
  • couplet met twee tegenstemmen

Deel 2 reprise

  • riff 1 / riff 2
  • riff 1 / riff 2

Binnen de popmuziek (en zeker voor een hit) een nogal atypische structuur. Geïnspireerd door het Beatles-liedje Happiness Is A Warm Gun (Youtube), dat ook bestaat uit drie verschillende aan elkaar geplakte liedjes/gedeeltelijke liedjes. Verschillende bandleden schreven verschillende stukken die later aan elkaar geplakt werden. Kan soms toch handig zijn, zo’n democratische band. Binnen de context van Ok Computer is Paranoid Android een rare eend in de bijt. 9 van de 12 nummers hebben een conventionele songstructuur.

In live uitvoeringen uit 1996 kwam er na deel drie een deel vier met een hammondorgel-progrock-solo. Op zich een prima en aardig catchy deel. In de uiteindelijke versie is er een verstandig stuk ‘kill your darlings’ toegepast. Door aan het einde terug te gaan naar deel 2 wordt het nummer veel meer een geheel. Er doen geruchten de rondte dat het nummer tijdens een serie voorprogramma’s van (jawel!) Alanis Morisette werd opgerekt tot 11 minuten. Bewijsmateriaal daarvoor heb ik niet kunnen vinden.

Details: (tijdcodes uit Spotify)
0:00
Sfeervol, mellow begin met drums, percussie links en rechts en akoestische gitaar.
0:09 Elektrische gitaar begint esoterisch mee te kabbelen.
0:27 De elektrische gitaar speelt nog het zelfde loopje, maar de oversturing en het volume worden subtiel opgevoerd om de spanning op de bouwen.
0:47 Refrein: bas en elektrische gitaar 2 vallen in.
0:52 Robot-stem praat op de achtergrond. Het nummer is tenslotte vernoemd naar Marvin the Paranoid Android, de depressieve robot uit The Hitchhikers Guide To The Galaxy (de boeken zijn hilarisch, de film is ruk). Er zijn slechtere nummers aan Marvin opgedragen.
1:10 De gitaren spelen geen hele akkoorden, maar laten ruimte open voor elkaar. Daardoor spelen gitaren en bas samen soms jazz-achtige akkoorden die je er als pop-gitarist niet snel bij zou halen. Een diepte-analyse van de gebruikte akkoorden vind je hier.
1:58 Begin deel 2. De riff zet (in een andere toonsoort) gelijk een andere sfeer neer. Minder mellow, meer onrustig en onheilspellend.
2:10 Riff 2: exotische maatsoort-alert! 7/8 om precies te zijn. Zorgt voor nog meer onrust. De rest van het nummer is overigens gewoon in vierkwartsmaat.
2:20 Met kleine geluidjes en partijtjes wordt nog meer onrust gezaaid.
2:42 Daar zijn de lompe gitaren.
3:17 Een solo over een exotische maatsoort in een exotische toonsoort creëert een onrustige onheilspellende climax.
3:34 Na alle onrust is dit het grootste contrast denkbaar. Tempo en toonsoort veranderen. Dit is de uitzondering die de regel bevestigd dat je binnen een liedje niet teveel dingen tegelijk moet veranderen omdat de luisteraar dan zijn houvast verliest. De religieus-aandoende sfeer geeft houvast na de chaos, een gevoel van thuiskomen.
5:05 Per rondje een stem erbij. We bouwen weer op naar een climax.
5:37 Die komt er in de vorm van een reprise van deel 2.
5:48 Het geluid van de gitaar-solo is het resultaat van re-amping. Na het opnemen is de partij door een filter-effect verder vervormd. Erg leuk om te doen, alhoewel het wel vogels aan schijnt te trekken.

Wat maakt dit een hit?
De ontzettend goed uitgevoerde spanningsboog van het liedje. Bij een conventionele pop-structuur maak je gebruik van de bijpassende spanningsboog die -mits het liedje goed in elkaar zit- altijd werkt. Door een andere vorm te kiezen maak je het jezelf niet makkelijk. Maar als je de bovenste twintig liedjes van de top 2000 bekijkt worden deze inspanningen opvallend vaak beloond met eeuwigheidswaarde. Blijkbaar kun je in zes minuten iets anders of iets meer blijvend losmaken dan in drie minuten. Grappig detail: de reden dat drie minuten nu gezien wordt als de ideale lengte voor een pop-single is omdat dit ooit de maximum-lengte van een 78-toeren plaatje was.

Als je de top 2000 als een luister-onderzoek interpreteert is het verbazingwekkend dat bijna elk radiostation je keihard uitlacht als je met een single van zes minuten aan komt zetten. En dan hebben we het nog niet eens over de reacties van collega-muzikanten en pers. Met de zelfde overtuiging en bekrompenheid waarmee de paus roept dat je geen condoom mag gebruiken roepen journalisten en muzikanten dat liedjes boven de vijf minuten pretentieus geneuzel zijn.

Opzouten met die ‘doe maar normaal dan doe je al gek genoeg’-mentaliteit. Waarom zou je jezelf beperken tot drie minuten instant gratification?

Smaakt dit naar meer? Lees dan Radiohead – Welcome to the Machine: Ok Computer and the Death of the Classic Album van Tim Footman. Het beste en meest vermakelijke boek dat ik gelezen heb over het maken van een album.


Wat maakt dit een hit? Lady Gaga – Alejandro

Luister via Spotify of Youtube:

Structuur:

  • intro
  • couplet
    • pre-refrein
      • refrein
  • couplet
    • pre-refrein
      • refrein
    • brug
      • refrein
      • refrein

De klassieke pop-structuur, aangevuld met pre-refreinen. Interessant: de theorie achter het pre-refrein.

Details: (tijdcodes uit Spotify)
0:00
Een zachte solo-viool met wat achtergrondgeluid. De melodie komt uit Csárdás (1904), het bekendste werk van de Italiaanse componist Vittorio Monti. Een klassieker op het repertoire van elk zigeuner-orkest.
0:13
Gaga praat met een Spaans accent. Dit versterkt de al aanwezige mediterrane sfeer.
0:21
Alejandro. Alleen deze naam uitgesproken op zijn Spaans is een al hook. En ook gelijk precies wat er voor zorgt dat veel mensen het een irritant nummer vinden. Dat is niet iets waar je bang voor moet zijn, niet opvallen is 1000x erger.
0:24
Synths + voorzichtige beat komen er in. Waar lijkt dit ook alweer op?
0:34
Een stopje. De viool eruit, de beat erin. Ah, natuurlijk: Ace Of Base. Luister: Spotify / Youtube.
1:03
Pre-refrein. De zang en snare gaan terug qua intensiteit. De zangmelodie gaat omlaag. De filters over de synths bouwen op. Allemaal met hetzelfde doel.
1:13 Zorgen dat het refrein er zo hard mogelijk in knalt. De zangmelodie is een stuk hoger in vergelijking met het pre-refrein. Een klassieke pop-truc die zijn doel zelden mist. Zet de radio maar eens aan en let op hoe vaak dit het geval is bij popliedjes.
1:20 Een andere associatie begint zich steeds duidelijker te manifesteren. La Isla Bonita van Madonna. Luister: Spotify / Youtube.
1:32 Het refrein was al catchy, maar de sterkste hook zit in het staartje van het refrein: Alejandro – Ale – Alejandro – Ale -Alejandro. In tegenstelling tot de meeste hooks, blijft dit vooral in je hoofd hangen vanwege de tekst.
1:52 Even iets anders in een korte break. Om de zap-generatie bij de les te houden. En een mooi excuus om nog een keer Alejandro te zeggen op rijm.
2:00 Couplet twee. Met een extra synth-lijntje ten opzichte van het eerste couplet. Daarna een pre-refrein en refrein volgens de verwachting.
2:38 Fernando. Waar kennen we die ook al weer van? Natuurlijk: ABBA (Spotify / Youtube)
3:00 De brug is niet memorabel, maar wel erg effectief. Het rustige en harde refrein daarna zijn een kwestie van inkoppen.

Wat maakt dit een hit?
Alejandro. Nog preciezer: de niet in het Engels voorkomende ch-klank in Alejandro. Het liedje is verder natuurlijk een prima stuk vakwerk van producer RedOne en Lady Gaga (bewust in deze volgorde). De invloeden zijn duidelijk. De intro-viool is een citaat van een stuk muziek waarvan het auteursrecht inmiddels vervallen is. De sfeer en het thema van het nummer hebben zeker overeenkomsten met Madonna’s La Isla Bonita. De beat lijkt inderdaad vrij veel op die van Don’t Turn Around van Ace Of Base. Het is grappig om te weten dat Ace Of Base op zijn beurt beschuldigt werd deze beat geleend te hebben van Blondie’s The Tide Is High (Spotify / Youtube). Terwijl dat ritme weer beïnvloed werd door de reggea van John Holt (Spotify / Youtube). Zo gaat dat in de popmuziek.

Ook artiesten die algemeen als vernieuwers gezien worden voegen in de praktijk vooral verschillende invloeden samen. Ze voegen een stukje toe, maar bouwen voor het grootste gedeelte voort op wat al bestaat. Als je de invloeden van een liedje kunt plaatsen maakt dat het liedje niet minder goed of origineel. Het woord ‘origineel’ duidt in de popmuziek meestal op een gebrek aan referentie-kader bij de luisteraar.

Laat je schaamteloos inspireren en voeg je steentje toe aan het bouwwerk van de popmuziek.


Wat maakt dit een hit? Blur – Song 2

Blur - Song 2 single coverLuister via Spotify of Youtube.

Structuur:

  • intro
    • kicker
  • couplet
    • refrein
  • couplet
    • refrein

Een kicker is een instrumentaal refrein voor het eerste couplet. Bekend van onder andere Smells Like Teen Spirit, Zombie en alle hits van Linkin Park (leuk om te lezen: All Linkin Park songs look the same)

Opvallend: het liedje is niet ‘af’. Er zou best nog een brug bij kunnen als excuus voor nog zo’n lekkere whohoo. Of op zijn minst een dubbel refrein aan het einde om nog even door te kunnen dansen.

Details: (tijdcodes uit Spotify)
0:00
Intro gespeeld op twee drumstellen. Eén links, één rechts. Dunne drumsound.
0:08 Gitaar valt in met killer-riff. Cleane dunne sound.
0:15 Whohoo! Exit twee dunne drums, welkom één vette drum. Overstuurde basgitaar  is zo hard en dik dat er voor de gitaar alleen op links nog een klein plaatsje is. Die gitaar speelt maar één noot.
0:30 Terug naar twee dunne drums en cleane gitaar. Geen bas in de coupletten.
0:45 Whohoo!
1:04 Synth solootje. Wat maakt het uit, zolang die killer-riff maar door gaat.
1:05 He, een raar digitaal klinkend piepje! Iets waar veel artiesten en technici van in paniek raken. Niet nodig, een mooi gevalletje ‘honour thy error as a hidden intention‘. En jou was het toch ook nog niet eerder opgevallen?
1:11 Het gaat weer terug. Niet een beetje, maar helemaal.
1:19 “it’s not mij problem”. Op de S hoor je adem tegen de microfoon blazen en op de P een plop. De meeste producers zouden de zin over laten doen vanwege technische imperfectie. Zo niet Stephen Street. En terecht, het enige wat telt is dat ik geloof dat het echt niet Damon’s probleem is.
1:25 Het hakt er weer volop in. Geen half werk.

Wat maakt dit een hit?
De killer-riff in combinatie met de whohoo!-hook leggen natuurlijk de meer dan solide basis. Maar niet te onderschatten: de focus van de productie kan niet duidelijker. Het nummer draait om (hard/zacht) contrast. Alles staat in dienst van dit effect. Nog meer dan dit het geval was bij loud/quiet/loud voorgangers als Pixies en Nirvana. Blur komt er mee weg omdat je als luisteraar houvast hebt aan de gitaar-riff hebt die in het couplet en het refrein hetzelfde blijft. Daardoor blijft de verhouding tussen voorspelbaarheid en verrassing in balans.
Ook is de keuze om het liedje niet ‘af’ te maken erg goed. Het nummer is zo kort dat je er niet snel genoeg van krijgt. Weinig bands kunnen de verleiding weerstaan om er nog een refreintje achteraan te plakken. Blur wel. Daarmee creëren ze een extra unique selling point.

Het nummer rekent ook rigoureus af met het argument ‘dat wil ik niet, want dat kunnen we live niet zo spelen’. Live hoef je namelijk helemaal niet moeilijk te doen met twee drumstellen, een dun en een vet drumgeluid, een subtiel gitaartje met één noot in het refrein of een synth solo. Kijk maar: