Wat maakt dit een hit? Wham! – Last Christmas

Luister via Spotify of Youtube.

Structuur:

  • intro
    • refrein
  • solo
  • couplet
    • refrein
  • solo
  • couplet
    • refrein
    • refrein variatie

Tempo: 108 bpm. Het liedje heeft een continu herhalend akkoordenschema: D Bm Em A. Het nummer stond tien keer in de Nederlandse hitparade. Persoonlijk kan ik mijn braak-reflex moeilijk onder controle houden bij het beluisteren van dit elk jaar weer helemaal kapot-gedraaide nummer. En toch ben ik benieuwd waarom dit nummer elk jaar weer zo veel gedraaid wordt. Er zijn genoeg andere bagger-platen met kerst-thematiek op de markt zou je zeggen.

Details: (tijdcodes uit Spotify)
0:00 Zo deed men dat in 1984. Drumcomputer, een geprogrammeerde bas uit een synth en een synthje voor de akkoorden.
0:06 Ah, daar hebben we George Michael. Kreuner-de-kreun, lalala, niks aan de hand. Dat kan kloppen, want hij schreef het nummer in Februari.
0:18 Syntje erbij. En er gelijk vol in met het refrein. De melodie is natuurlijk wel zo catchy als het maar zijn kan.
0:20 “I gev you my heart?” Rare accenten zijn dus niet typisch iets voor Nederlandse zangers. Volgens deze mensen komt het omdat veel Engelse zangers proberen om Amerikaans te klinken.
0:36 Een extra lage bel-achtige synth erbij geeft genoeg reden om het refrein nog een keer te doen.
0:54 Eindelijk, daar zijn de sleebellen! En om lekker in de kerstsfeer te blijven doen we er gelijk een muzak-solo bij.
1:12 Het eerste couplet. De instrumenten reutelen lekker door met het laffe karaoke-ding. Liever een ander arrangement? Op last-christmas.com zijn 452 covers (and counting) verzameld.
1:30 Fluister er dan ook nog maar even “happy christmas” doorheen, dat maakt het zo lekker gezellig.
2:26 Oh, schatje.  Wil je ook binnenlopen met een kersthit, de instructie-video’s staan hier.
3:36 Op dit punt begin ik meestal gewelddadig te worden. Het soort mensen dat vrijwillig naar deze muziek luistert is over het algemeen ook het soort mensen dat Marilyn Manson de schuld geeft van de Columbine Highschool moorden. En ondertussen gaan ze vrolijk voorbij aan de balk in hun eigen oog die Last Christmas heet. De ellende die dit nummer door de jaren heen aangericht heeft is niet te overzien.

Wat maakt dit een hit?
Het feit dat de meeste mensen niet geraakt willen worden door muziek. Liedjes moeten net zo plastic en nep zijn als hun eigen gedrag tijdens kerst. Alle randjes eraf. Genoeg oppervlakkige weemoed erin voor de mensen die een beetje droevig zijn. En genoeg vrolijkheid erin om de feeststemming niet te bederven. Het gaat over kerst, maar niet te veel of met Jezus en zo, want anders zijn er mensen die zich daaraan kunnen ergeren. Niks aan de hand lalalala. Wat hebben we het gezellig.

Update: De Bulgaren zijn het met me eens.


Wat maakt dit een hit? Yann Tiersen – Comptine D’un Autre Été, L’après-Midi

Luister via Spotify of Youtube.

Structuur:

  • intro
  • couplet
  • pre-refrein
    • refrein
  • couplet
  • pre-refrein
    • refrein

Tempo: 100 bpm. Een simpele popstructuur. Het hele liedje heeft hetzelfde akkoordenschema: Em G Bm D. Brian Eno hierover in een interview aan de VPRO: ‘Tegen bands waarmee ik werk zeg ik vaak: probeer een ding te vinden dat je het hele liedje lang kunt doen. Alles er omheen verandert steeds, waardoor dat herhaalde element steeds een andere context krijgt. In Braziliaanse muziek gebeurt dat continu.’ En bijvoorbeeld ook in het door Eno geproduceerde Viva La Vida van Coldplay.

Details: (tijdcodes uit Spotify)
0:00 De piano zet met eenvoudige akkoorden gelijk een weemoedige sfeer neer.
0:10 Doordat het hele arrangement alleen uit piano bestaat is er niets dat afleid van de kern van een goed popliedje: de melodie. Hier een zwierige notenreeks die drie keer varieert in hetzelfde ritme-patroon en daarna een variatie doet.
0:20 En dat nog een keer.
0:29 Om het refrein zo goed tot zijn recht te laten komen gaat de melodie in het pre-refrein terug naar een simpele gedragen partij.
0:39 De tweede keer word de melodie in het kader van de opbouw naar het refrein aangevuld met extra noten. De lead en extra noten worden af en toe vlak na elkaar gespeeld. In drum-terminologie: een flam. Dit geeft een speels, speeldoos-achtig effect.
0:49 De drukke refrein-melodie gaat geheel volgens de pop-wetten hier de hoogte in. Een groot deel van de ‘catchy-heid’ zit in het ritme van de melodie. Let op de kleine vertraging in het begin van de melodie. Gevoel moet altijd de baas zijn over strak.
1:09 Met zo weinig middelen toch de spanningsboog strak houden: de melodie in het tweede couplet is een octaaf hoger dan het eerste couplet.
1:29 Ook de pre-refrein melodie is hoger dan de eerste keer.
1:48 Bij deze pre-refrein – refrein overgang gaat de melodie onvermijdelijk naar beneden. Minder poppy als de overgang naar het eerste refrein, maar hier een mooie afsluiter van de spanningsboog. Hierdoor heb je na dit refrein het gevoel dat het nummer af is.
2:09 Het voordeel van één instrument: je kunt helemaal op je gevoel vertragen zonder dat je mede-muzikanten dat op precies dezelfde manier aan hoeven te voelen.

Wat maakt dit een hit?
Het contrast tussen de erg sterke melodieën.  Van het couplet (zwierig) via het pre-refrein (gedragen) naar het refrein (uitbundig). De linker piano-hand blijft constant hetzelfde doen en geeft de luisteraar voldoende houvast om meegenomen te worden in dit muzikale verhaal. De eenvoudige variaties in de hoogte van de melodie in coupletten en pre-refreinen zorgen voor een perfecte spanningsboog.

Om opmerkingen in de comments voor te zijn: het nummer is natuurlijk ook een hit doordat het gebruikt is in Le fabuleux destin d’Amélie Poulain. Maar er is een reden waarom dit nummer succesvoller is dan de rest van de soundtrack: simpelweg omdat het een beter liedje is. Nog een extra reden: het liedje is de nieuwe vlooienmars. Relatief makkelijk te leren, maar het klinkt best indrukwekkend als je het achteloos speelt voor je vrienden. Op zes iPhones is dat iets moeilijker, maar ook te doen.


Wat maakt dit een hit? Black Eyed Peas – I Gotta Feeling

Luister via Spotify of Youtube.

Structuur:

  • intro
    • refrein
    • refrein
  • couplet
    • refrein
  • couplet
    • refrein

Tempo: 128 bpm. Het dubbele refrein aan het begin is erg opvallend. In een klassieke song-structuur verwacht je dat aan het eind van het liedje. De coupletten hebben geen vast stramien, maar zijn een patchwork van verschillende stukken. Het akkoorden-schema is het hele nummer door hetzelfde: G-C-Em-C. Grappig: Open Your Eyes van Snow Patrol gebruikt ook alleen dit akkoorden-schema. Daarom kun je de twee nummers probleemloos over elkaar heen leggen.

Details: (tijdcodes uit Spotify)
0:00 Een weinig onderscheidend begin. Twee synths introduceren het akkoorden-schema.
0:15 Nog een rondje met een extra synth. Bewust zoveel tijd nemen voor spanningsopbouw in het intro is een duidelijke keuze voor de dansvloer.
0:30 Twee ‘liggende’ synths eruit, een ritmische gitaar erin. Plus de refrein-zang. Bij een pop-benadering zou het refrein extra aangezet worden met het arrangement. Dit is de dance-benadering. Dit is een refrein, maar we zijn aan het opbouwen.
0:45 En daar wordt de tijd voor genomen. De zang is bewerkt met auto-tune. Daarmee maak je van katten gejank met weinig moeite zuiver klinkende geluiden. Niks om je druk over te maken, een sterke melodie maakt het niet voor je en over een paar jaar vindt iedereen het ontzettend jaren ’00 klinken. Net zoals dat ging bij gated reverb op de snare in de jaren 80.
1:00 Bas, snare en een extra zanglaag erbij. Nog een keer het refrein terwijl de spanning verder opgevoerd wordt.
1:01 Whoohoe (+auto-tune). Will.i.am over dergelijke catchy extra’s: “I try and put as much parts in the song that can live on their own without the song. You can put that in any track and you’ll know that it’s from I Gotta Feeling.” Om te zorgen dat dat ook daadwerkelijk gebeurt zijn de losse tracks op internet te vinden.
1:30 De beat, dansen maar! Gek genoeg aan het begin van her eerste couplet. Maar omdat de zang in het refrein vrij mellow is in het couplet opgefokt, klopt het als een bus.
1:45 Fergie mag ook even een stukje zingen.
2:00 Tsje-tje-tje-tje. Weer zo’n catchy extraatje dat je in elk nummer kwijt kunt.
2:15 En weer een ander stukje. Dit bonte-avond effect is een opvallend Black Eyed Peas-trademark. Knap hoe ze vier verschillende stukjes achter elkaar kunnen plakken zonder dat je halverwege al het refrein had willen horen. De overdosis refrein aan het begin draagt daar natuurlijk aan bij.
2:30 De beat eruit bij het refrein. Het werkt. Vraag niet hoe het kan, maar profiteer er van.
2:45 En weer opbouwen met een extra synth.
3:00 Verder opbouwen terwijl we overgaan naar het tweede couplet.
3:45 Om halverwege het couplet de beat erin te knallen.
4:00 Het tweede couplet is langer dan het eerste couplet. Dat valt niet op, want je denk als luisteraar hierbij niet in couplet / refrein, maar in beat en opbouwen naar de beat.
4:15 Tijdens het laatste refrein blijft de beat erin.

Wat maakt dit een hit?
De energieke muzikale vertaling van het gevoel dat je hebt voor een feestje waar je veel zin in hebt. Will.i.am: “This song is dedicated to everyone who is getting ready to go out. It’s the song to listen to when you drive to the club or party.” De song-structuur is helemaal ondergeschikt gemaakt aan de dance-spanningsboog van opbouwen, erin knallen, terugvallen en er weer in knallen. Met behoud van voldoende pop-catchiness. Er zitten veel onverwachte breaks, verschillende stukjes en overgangen op onverwachte plaatsen in het nummer. Het continu repeterende akkoordenschema zorgt er voor dat de luisteraar daarbij niet de weg kwijtraakt.

Het fenomeen ‘liedjes voor een gelegenheid’ is erg interessant. Je hebt liedjes zoals deze voor voor het uitgaan, liedjes voor zomerse of herfst-dagen, kerstliedjes en liedjes voor verjaardagen. Maar het ultieme Koninginnedag-anthem is nog niet geschreven. En om de cirkel rond te maken: in het segment ‘shit, ik heb gisteravond teveel gedronken’ valt zeker ook nog iets te halen.


Wat maakt dit een hit? Coldplay – Viva La Vida

Luister via Spotify of Youtube.

Structuur:

  • intro
  • couplet
    • tussenstuk
  • couplet
  • couplet
    • refrein
    • tussenstuk
  • couplet
  • couplet
    • refrein
  • brug
    • refrein instrumentaal + zang hook
    • refrein + zang hook
  • outro

Tempo: 137 bpm. Het hele liedje heeft hetzelfde akkoordenschema, met alleen aan het einde van het refrein en in de brug variaties daarop. Opvallend zijn de tussenstukken. Doordat deze hetzelfde akkoorden schema hebben als couplet en refrein, maar heftiger ingevuld zijn dan de coupletten voelen deze stukken aan als instrumentele refreinen.

Details: (tijdcodes uit Spotify)
0:00 Een hook gespeeld door strijkers. Geen traditioneel strijkkwartet, maar gestapelde partijen van eenmansorkest Davide Rossi. De enorm aanwezige aparte galm geeft de riff zijn ‘signature sound’. Iedereen herkent het nummer daardoor na -pak ‘m beet- 0,5 seconden.
0:07 De loop begint opnieuw. Opvallender: de galm ook.
0:14 Met een elektronische kick en de zang erbij is er niet voldoende ruimte meer over voor de rare galm. Doordat de galm uitgezet wordt op het moment van de eerste kick heeft niemand het door.
0:28 De solo begint als een synth, maar gaat vloeiend over in de strijkers. Let ook op het geluid van de kick. Die klinkt vanaf dit moment opeens heel anders. Hierdoor is er in de mix meer ruimte voor de strijkers en kan het refrein er zo meteen harder erin knallen met een lompere kick.
0:42 Een extra strijk-partij erbij zorgt voor opbouw en variatie.
0:54 Door het eerste stuk van dit couplet met kopstem te zingen is er bij het derde couplet nog geen sprake van het ‘wanneer-komt-het-refrein-nou’-syndroom.
1:10 Pauken beuken het refrein erin. De kick is weer heftiger, de zang gaat de hoogte in. Extra strijkers en een kerkklok doen de rest.
1:24 Door voor het eerst in het liedje te variërend met de akkoorden krijgt de tweede helft van het refrein weer een flinke ‘lift’.
1:38 De tweede solo is een combinatie van een klavecimbel-achtig geluid met producer Brian Eno’s ‘treatments’. Geluiden die met effecten zo bewerkt zijn dat het resultaat totaal anders is dan het originele geluid.
1:51 De ritmische strijk-tegenpartij rolt vloeiend uit de solo.
2:06 En daar is weer een andere variatie van de strijk-partijen in de coupletten. In combinatie met de klavecimbel deze keer.
2:12 Als je groots aan het doen bent, dan moet je dat goed doen. Er kan best ook nog een koor bij.
2:47 De brug is eenvoudig. Even de beat stoppen en op twee van de vier akkoorden uit het schema blijven hangen.
3:00 Om er vervolgens nog even een kneiter van een extra hook tegenaan te gooien. Je liedje en de andere hooks moeten wel heel sterk zijn als je het kunt veroorloven om zo’n hook tot het einde te bewaren. En nu met zijn allen!
3:43 Eruit met een koor + orgel uitro. Omdat het kan.

Wat maakt dit een hit?
Het opvallende en sonisch vernuftig in elkaar stekende arrangement. Uiteraard in combinatie met een goed liedje en sterke hooks. Maar het liedje zou in een standaard bas, drum, gitaar en toetsen-uitvoering ala Clocks nooit de bij de tekst aansluitende grandeur kunnen hebben. Fascinerend trouwens hoe een liedje met een vrij abstract onderwerp (een koning die zijn koninkrijk kwijt geraakt is) zoveel bij mensen los kan maken.

Als muzikant heb je de neiging om te denken in de standaard aanwezige band-instrumenten. Maar levert dat wel de best mogelijke uitvoering van een liedje op? Waarom zou je jezelf beperken tot een paar instrumenten? Luister eens naar de derde plaat van Coldplay (X&Y) om te horen hoe vervelend dat op den duur kan worden. En ik kan niet vaak genoeg zeggen: laat je nooit beperken door het argument ‘maar dan kunnen we dat niet live spelen’. Dat kan namelijk altijd, kijk maar:


Wat maakt dit een hit? Gnarls Barkley – Crazy

Luister via Spotify of Youtube.

Structuur:

  • intro
  • couplet
  • couplet
    • refrein
  • couplet variatie
  • couplet
    • refrein
  • couplet variatie
  • couplet
    • refrein
  • couplet variatie

Tempo: 112 bpm. Het nummer heeft geen brug, wel een terugkerende variatie op het couplet na elk refrein. Couplet en refrein hebben hetzelfde akkoorden-schema. De couplet variatie heeft een net iets ander schema. Om het nummer goed te kunnen plaatsen is het handig om te weten dat het liedje gebaseerd is op een sample (en het akkoordenschema) van Nel Cimitero Di Tucson. Een onderdeel van een spaghetti-western soundtrack uit 1968 van Gianfranco & Gian Piero Reverberi. Om precies te zijn: uit de film Django, Preparati la bara! (Django, Prepare A Coffin).

Details: (tijdcodes uit Spotify)
0:00 De sample blijft hangen. Op de typische manier zoals producer Danger Mouse dat ook deed op zijn Grey Album.
0:03 Veel korter kan een intro niet worden. De in toonhoogte verhoogde sample wordt aangevuld met een beat en wat plaat-ruis. Cee-Lo zingt er zijn eigen melodie over. Met een erg sterke openingszin: “I remember when I lost my mind”.
0:15 Space-space-space-space-space. Naast de overduidelijk aanwezige soundtrack- en soul invloeden verraad de productie een voorliefde voor psychedelische muziek. Danger Mouse in een interview daarover: “That’s what I love about psychedelic music from the late sixties, like the 13th Floor Elevators (Spotify / Youtube). Those bands would almost try to outdo each other with the weird shit but still try to have good songs.”
0:20 In het origineel valt hier een trompet in. Die is te dominant voor dit nummer, dus de sample word geloopt.
0:34 Uit de serie “100 manieren om een refrein aan te kondigen”: de omgekeerde bekken-achtige geluiden. Hier wellicht het koor uit het einde van het origineel achterstevoren.
0:37 Ook de strijkers komen letterlijk uit het origineel. Luister maar vanaf 1:07. De zangmelodie die hier de lucht in gaat in combinatie met de strijkers en koren tillen het liedje naar refrein-niveau. Het akkoordenschema blijft ongewijzigd.
0:54 Het arrangement gaat terug naar couplet-niveau. Doordat het eerste akkoord een C majeur is in plaats van een C mineur zoals in het couplet en het refrein breekt de hier boel open. Een truc die meestal toegepast word bij een couplet-refrein overgang (zie: Caro Emerald – A Night Like This). Het werkt hier ook goed op deze plaats omdat het refrein ervoor ontzettend sterk is. Binnen de popmuziek kun je alle regels aan je laars lappen als je melodieën sterk genoeg zijn.
1:17 Hahaha! De speelsheid waarmee Cee-Lo zijn tekst om de melodie vouwt is bewonderenswaardig.
1:44 In de sample valt er net iets te vroeg een trompet in. Daarom is er aan het einde van de refreinen een extra stukje koor+strijkers bij geplakt om het gat op te vullen. Niemand die daar last van heeft.
2:37 Meestal voelt een nummer eindigen met een couplet als ‘inkakken’. Maar door de openbreek-truc in de couplet-variatie voelt het volstrekt logisch aan om met dit stuk te eindigen.

Wat maakt dit een hit?
Het liedje is genre-overstijgend. Psychedelische-soul-spaghetti-hiphop. Bekijk de diversiteit van de artiesten die een cover van het nummer maakten en je kunt niet anders concluderen dan dat bijna iedereen wel iets kan met het liedje. Van Of Montreal tot Paolo Nutini, van Nelly Furtado tot The Raconteurs, van Ray Lamontagne tot Billy Idol, van The Twilight Singers tot The Kooks, van Katie Noonan tot Pink, van Ben l’Oncle Soul tot The Roots en Joss Stone, van Kane tot Jasper Erkens, van Violent Femmes tot OneRepublic, van Maroon 5 tot Beyonce.

Paradoxaal, maar waar: het letterlijk gebruiken van een bestaand stuk muziek levert hier een erg origineel en onderscheidend resultaat op. Een goede illustratie van mijn ‘Geen inspiratie is een kwestie van luiheid‘-blog. Als je een duidelijk beginpunt kiest en aan de slag gaat kom je nog eens ergens (uit). Ergens waar je zonder dat startpunt niet gekomen was.


Wat maakt dit een hit? MGMT – Kids

Luister via Spotify of Youtube.

Structuur:

  • intro
    • kicker (=instrumentaal refrein)
  • couplet
    • refrein
  • couplet
    • refrein
  • brug 1
  • brug 2
    • refrein
    • refrein

Tempo: 123 bpm. Opvallend: de brug bestaat uit twee verschillende bruggen die aan elkaar geplakt zijn. Coupletten en refreinen hebben hetzelfde akkoordenschema: F#m, D, A, E/G#. Het nummer is vrij lang voor een hit: 5:03. Helemaal als je weet dat 78% daarvan bestaat uit refreinen (al dan niet instrumentaal).

Details: (tijdcodes uit Spotify)
0:00 Kinderen gillen en tellen af. Zodat iedereen op de dansvloer op tijd met de handjes de lucht in kan.
0:07 En wel nu. Een kale beat van gesamplede drums en een eenvoudig synt-lijntje is alles wat daar voor nodig is. Eén van mijn favoriete oorwurmen ooit. Blijft na elke luisterbeurt gegarandeerd uren in mijn hoofd hangen. Effectieve oorwurmen bestaan uit een melodie die logisch genoeg is om te kunnen onthouden en onvoorspelbaar genoeg is om op te vallen. De spanning in de melodie moet aan het einde niet helemaal oplossen zodat de melodie in je hoofd kan blijven hangen. Het schijnt dat de kinderen van Mozart hem pestten door onaffe melodieën te spelen. Hij liep dan dwangmatig naar de piano om de melodie af te maken en zo te voorkomen dat de melodie in zijn hoofd bleef hangen.
0:22 De ‘band’ valt in. Bijna allemaal monofone synth lijntjes zoals we die ook kennen van New Order en The Cure. Het grote voordeel van niet goed toetsen kunnen spelen is dat je je beperkt tot de kern: een goede melodie. De sound is dankzij Flaming Lips en Mercury Rev producer Dave Fridmann een stuk minder clean dan deze voorbeelden.
0:38 Nog een rondje instrumentaal refrein er achteraan. Voor radio kan de zang niet snel genoeg beginnen, maar dit nummer is gemaakt voor de dansvloer.
0:54 De zang is flink bewerkt met effecten. Een goede manier om een signature sound neer te zetten bij een zanger zonder uitzonderlijk stemgeluid.
1:09 De synth-melodie die er bij komt is de antwoord-melodie uit het intro / refrein. Couplet en refrein bestaan uit hetzelfde akkoordenschema, dus dat werkt prima.
1:25 We begonnen hem al bijna te missen. De killer-hook. Het semi-lullige synth geluid van de melodie draagt bij aan de catchy-ness. Ook een kwestie van jezelf onderscheiden.
1:56 De beat stopt in het tweede couplet. Daardoor krijgt dit couplet een brug-gevoel. Even gas terug zodat het refrein daarna er extra hard in knalt.
2:38 Er is nog geen hi-hat of bekken voorbijgekomen. Die kunnen we prima missen.
2:58 Lekker gek doen na de melancholische euforie van het refrein. Klinkt als de muziek van een computerspel met ridders op de Commodore 64.
3:14 En dan in brug 2 nog even een halve minuut op één noot blijven hangen. De gemiddelde dansvloer-bewoner draait er zijn hand niet voor om, maar als thuis-luisteraar een aardige kluif. Ik zou me als producer flink hard gemaakt hebben voor het inkorten (of spannender maken) van dit stuk.

Wat maakt dit een hit?
Een tot de laatste druppel uitgemolken geniale oorwurm in combinatie met een erg goede op de dansvloer gerichte productie. Bij veel nummers is het gissen naar de invloed van een producer op de muziek. Dankzij de door de band zelf opgenomen versie van Kids van de We (Don’t) Care-EP is het bij dit nummer erg duidelijk. Luister maar:

In de uiteindelijke versie is de toonsoort is verlaagd van Bes naar A. Daardoor voelt het nummer wat iets zwaarder en serieuzer aan. De hook is veel duidelijker aanwezig door het nummer heen en draagt daardoor het liedje veel beter. De drumsounds en de mix zijn veel beter en vetter waardoor er veel meer verbeelding in het geluid ontstaat. En het meest opvallend: de met behulp van effecten en zang-dubbels toegevoegde signature sound van de zang. Als je als zanger begrijpt dat de klankkleur van je stem ondergeschikt is aan het eindresultaat verdien je een medaille. Maak van je zwakte je sterkte